دلار و سكه كانال عوض كردند؛ ارز پتروشيمي ها به بازار مي آيد، كميابي سكه، نايابي دلار

اقتصاد گردان  – محسن شمشيري

به دنبال افزايش نرخ ارز و سكه وطلا در روزهاي اخير، روز دوشنبه 20 دي 97 نيز بازار ارز و سكه با كمبود عرضه و افزايش تقاضا مواجه بود و اكثر صرافي ها و طلا فروشان اعلام مي كردند كه ارز و طلا ندارند. نرخ دلار نيز از 5900 تا 6200 تومان در بازار آزاد و سكه از 1.980  تا 2 ميليون و 50 هزار تومان بالا رفت و از ساعات اوليه صبح تا عصر دوشنبه، نرخ ها به تدريج و هر ده دقيقه يكبار افزايش يافت. دلار از 5900 تا 6200 تومان و سكه از 1 ميليون و 950 هزار تومان تا 2 ميليون و 50 هزار تومان معامله شد. 

 برخي فعالان بازار ارز معتقدند كه كمبود عرضه ارز از سوي بانك مركزي به صرافي ها وجود دارد و حاشيه سود پايين ارز در صرافي هاي بانكي و همچنين رشد تقاضا در روزهاي اخير، و فاصله1000 توماني نرخ بازار با نرخ صرافي هاي بانكي باعث شده كه عرضه ارز بانك مركزي در صرافي هاي بانكي كافي نباشد و عملا نرخ بازار با افزايش بيشتري مواجه شود.

روز دوشنبه شركت هاي پتروشيمي نيز اعلام كردند كه ارز خود را وارد بازار خواهند كرد. هرچند كه هنوز مشخص نيست كه به چه ميزان ارز وارد بازار خواهند كرد و از حدود 10 ميليارد دلار درآمد ارزي سالانه پتروشيمي ها در اين مرحله به چه ميزان وارد بازار خواهد شد، اما برخي كارشناسان گفته اند كه احتمالا معادل 25 ميليون دلار ارز پتروشيمي در روزهاي آينده وارد بازار خواهد شد كه در اين بازار تشنه دلار مي تواند تاحدودي به ثبات و كاهش احتمالي قيمت كمك كند و احتمال دارد كه حتي به ريزش نرخ دلار به 5500 منجر شود. 

در اين زمينه،  برخي طلافروش ها و صرافي ها نيز اعلام كردند كه در 20 روز گذشته ترجيح داده اند كه معامله نكنند زيرا تعدادي از همكاران آنها كه به نرخ هاي پايين تر از  قيمت فعلي ارز و طلا فروخته اند، در روزهاي اخير بايد به نرخ هاي بالاتر خريد كنند و اين موضوع عملا به معناي كاهش دارايي آنهاست و تنها براساس كارمزد و اختلاف نرخ خريد و فروش درآمد كسب كرده اند اما اصل دارايي به خاطر افزايش قيمت ها با كاهش ارزش مواجه شده است. برخي طلافروشي ها امروز تنها ربع سكه براي عرضه داشتند و تعدادي نيز حاضر به فروش سكه نبودند. 

تعدادي از مراجعه كنندگان به صرافي هاي بانكي نيز گفته اند كه در برابر بليت مسافر خارجي و پاسپورت، به جاي دلار به آنها يورو داده شده و همين موضوع نيز بر احساس كمبود عرضه دلار در بازار افزوده است. 

محمد باقر نوبخت سخنگوی دولت نيز در واکنش به افزایش نرخ ارز در روزهای اخیر اعلام كرده كه وضعیت فعلی بازار ارز برخلاف میل ما است و ما از تمام ظرفیت‌های نظام برای اصلاح بازار ارز استفاده خواهیم کرد و ان‌شاءالله وضعیت آن را به سمت تعادل می بریم.

محمدباقر نوبخت در گفت‌وگو با خبرنگاران در زمینه افزایش قیمت دلار طی روزهای اخیر اظهار کرد: وضعیت فعلی پول ما در زمینه ارز به هیچ وجه قابل قبول نیست قطعا این انتقاد به ما وارد است و باید همکاران ما در ارتباط این بازار تلاش بیشتری کنند؛ چراکه نیاز به یک سیاست وسیع‌تر از بانک مرکزی داریم که این سیاست‌ها اتخاذ شد و جلسات متعدد ستاد ویژه این موضوع با ماموریتی که جناب آقای رئیس‌جمهور به معاون اول خودشان دادند، تشکیل شد منتها جنبه خبری به خود نگرفته بود.

وی افزود: روز گذشته آخرین جلسه برگزار شد و ان‌شاءالله سیاست‌هایی که ما کاملا آثار و ابعادش را دیده‌ایم، امروز هم در خدمت ریاست جمهوری نهایی می شود و ان‌شاءالله ظرف روزهای آینده آن را اجرایی می کنیم.

سخنگوی دولت با بیان اینکه قبول داریم وضعیت، وضعیت خوبی نیست، اظهار کرد: برخلاف میل ما این وضعیت ادامه پیدا کرده است و ما تاکنون موفق نشده‌ایم اما قطعا در این راستا باتمام قدرت از ظرفیت‌های نظام استفاده می کنیم و ان‌شاءالله این بازار را متعادل خواهیم کرد.

یک شرکت پتروشیمی اقدام به تزریق ارز به بازار کرده و پیش‌بینی می‌شود با یک اقدام همه‌جانبه از سوی شرکت‌های پتروشیمی، حجم عرضه ارز در بازار افزایش یابد که تبعا موجب مقابله با سوداگران ارز خواهد شد.

 مدیر عامل پتروشیمی جم با اشاره به سیاست های جدید بانک مرکزی برای استفاده بهینه ازمنابع ارزی اظهار داشت: پتروشیمی جم برای تنظیم بازار ارز، مقابله با سوداگران و حمایت از اقتصاد ملی، ارز حاصل از فروش صادراتی خود را از طریق بانک مرکزی به بازار تزریق کرد.

سیدحسین میرافضلی با ارائه گزارشی در راستای حمایت از دولت و ساماندهی به کنترل و تنظیم بازار ارز، خاطرنشان کرد: تلاش می کنیم از این پس مطابق با برنامه های پیش بینی شده بانک مرکزی تمام ارز فروش صادراتی خود را به بازار عرضه کنیم و در همین راستا در هفته جاری حدود ۶۰ میلیون دلار و یورو را به بانک مرکزی برای فروش عرضه کردیم.

وی تاکید کرد: با یک اقدام همه جانبه از سوی شرکت های پتروشیمی، حجم عرضه ارز در بازار افزایش خواهد یافت که تبعا موجب مقابله با سوداگران ارز خواهد شد.

مشاهدات میدانی از بازار ارز و سکه حاکی از آن است که دلار که طی روزهای گذشته در تعداد محدودی از صرافی‌ها یافت می‌شد، اما روز دوشنبه در میان دستفروشان و دلالان هم نایاب شده و سکه نیز به روند افزایشی قیمت خود ادامه داده و كمبود سكه تمام در برخي طلافروشي ها مشهود است و اين موضوع باعث شده كه طلا فروش ها اعلام كنند كه دلار و سكه تمام ندارند و تنها قادر به فروش ربع سكه به قيمت بالاتر از 600 هزار تومان هستند. 

بازار ارز با محدودیت‌های بیشتر از روزهای گذشته در فروش دلار همراه شده است؛ به طوری که به غیر از صرافی‌ها که در روزهای گذشته هم عمدتا از فروش دلار و یورو خودداری می‌کردند؛ در حال حاضر دلالان و دستفروشان هم دلاری برای فروش ندارند.

بازار نسبت به روزهای گذشته شلوغ تر شده و نکته بارز حضور گسترده‌تر مردم و شلوغی بازار  و تقاضا ي بيشتر برای خرید دلار است و این افزایش تقاضا در  حالی است که عملا دلاری برای فروش وجود ندارد و به نظر می‌رسد که برخی از صرافی‌ها تنها به برخی از افرادی که با آنها آشنا هستند، دلار عرضه می‌کنند.

همچنین با توجه به حضور پررنگ نیروهای انتظامی فضای امنیتی در خیابان فردوسی حاکم است و دلالان و دستفروشان با احتیاط زیادی در آنجا حضور دارند. با وجود اینکه دلاری برای فروش وجود ندارد، برخی از دلالان قیمت فروش آن را ۵۸۵۰ تومان تا 6200 تومان عنوان می‌کنند و فقط دلار را به نرخ حدود ۵۵۰۰ تومان می‌خرند. يورو هم به تبع دلار و همچون روزهای قبل با محدودیت زیادی در فروش مواجه است و قیمت فروش آن به بیش از ۷۰۰۰ تومان رسیده است ولی قیمت خرید آن چندان مشخص نیست.

با كاهش اونس جهاني به 1328 دلار، به دليل افزايش نرخ دلار، روند قيمت سكه همچنان صعودي است. در اوايل صبح، قيمت سکه تمام یک میلیون و ۸۸۰ هزار تومان خریداری و یک میلیون و ۹۴۰ هزار تومان فروخته مي شد اما به تدريج تا 2 ميليون و 50 هزار تومان بالا رفت. 

نيم سكه 930  هزار تا يك ميليون و 50 هزار تومان،  ربع سكه از ۵۹۵ هزار تومان  تا  620 هزار تومان فروخته شد و نرخ سکه گرمی ۳۶۰  تا 400 هزار تومان معامله شد. 

در بازار مبادله اي نيز نرخ رسمی 30 ارز افزایش و 6 ارز کاهش یافت و بهای 3 ارز هم بدون تغییر بوده است. دلار با 26 ریال افزایش 3783 تومان، پوند با 47 ریال رشد قیمت 5331.1 تومان و یورو با افزایش 36 ریالی 4641.4 تومان تعیین شد. اكنون فاصله دلار آزاد و رسمي به بيش از 1200 تومان رسيده است. 

در بازار تهران در ساعت بعد از ظهر گزارش شده كه  سکه طرح جدید یک با 56 هزار تومان افزایش یک میلیون و 991 هزار تومان، طرح قدیم با رشد 30 هزار تومانی یک میلیون و 903 هزار تومان و نیم سکه با 30 هزار تومان افزایش 955 هزار تومان به فروش می‌رسيد.

ربع سک هم با 25 هزار تومان افزایش 625 هزار تومان، سکه گرمی بدون تغییر 357 هزار تومان و هر گرم طلای 18 عیار با 3048 تومان رشد قیمت 177 هزار و 535 تومان فروخته می‌شود.

در بازار ارز، دلار در دامنه قیمتی 5900 تا 6000 تومان است، یورو 6960 تومان، پوند 8400 تومان و درهم 1580 تومان داد و ستد می‌شود. در صرافی‌های بانکی بهای دلار 4959 تومان و یورو 6084 تومان اعلام شد.

 

يك دلال و فعال بازار ارز در گفت وگو با ايسنا گفته است كه جمع آوري دلالان ارزي در بازار نتيجه اي به همراه نداشت و بعد از عيد نوروز نرخ ها بار ديگر بالا رفت و نشان داد كه بازار تابع تصميم دلالان نيست. تاثیر دلالان و کاسبان ارز روی قیمت‌ها در ابعاد کلان‌تر بسیار ناچیز است. علت هم این است که یک دلال در بازار ارز نهایتا تا ۲۰۰۰  دلار در دست دارد که می‌تواند آن را به افرادی که نیاز خیلی فوری به ارز دارند بفروشد و از آن سودی اندک به دست آورد، در حالی که تعیین نرخ ارز در ابعاد کلان با فروختن ۲۰۰۰ دلار توسط یک دلال صورت نمی‌گیرد

وي گفت:  کاهش سود بانکی توسط بانک‌ها باعث شد تا سرمایه‌ها به بازار ارز سرازیر شود. از طرفی با مطرح شدن شایعه ورشکسته شدن برخی از بانک‌های خصوصی و صندوق‌های سرمایه گذاری، مردم اساسا به سرمایه‌گذاری در بانک‌ها بدبین شده‌اند. همه اینها در مجموع باعث می‌ شود تا سیل سرمایه‌ها به سمت بازار ارز میل کند.

وي افزود: بانک مرکزی برای اینکه جلوی افزایش قیمت دلار را بگیرد، به برخی از صرافی‌ها مقداری دلار می‌دهد اما واقعیت این است که این مقدار دلار آنقدر کم است که کفاف بازار را نمی‌دهد. تصور کنید در جلوی یک صرافی ۲۰۰ نفر صف بسته‌اند؛ وقتی سقف اعطای دلار را ۲۰۰۰ تا اعلام می‌کنند، جمع نسبی این مقدار ارز با افراد متقاضی نشان می‌دهد که بانک مرکزی تنها ۴۰۰ هزار دلار به آن صرافی دلار داده است؛ در حالی که آن صرافی یک میلیون دلار ظرفیت برای توزیع ارز دارد اما از آن استفاده نمی‌شود. من فکر می‌کنم شاید حتی عزمی برای کنترل نرخ ارز واقعا وجود ندارد. دولت باید دلار زیادی به بازار عرضه کند و از طرف دیگر اجازه دهد تا کاسبان و دلالان کار خود را انجام دهند چرا که به لحاظ روانی حضور واسطه‌ها در بازار می‌تواند هراس نبود ارز در بازار را از بین ببرد؛ به این معنی که حداقل، دلالان تقاضاهای خرد را پاسخ می‌دهند. تزریق مقطعی و بدون پشتوانه دلار به بازار نمی‌تواند حجم عظیم تقاضا را کنترل کند. اینکه خریداران را مجبور کنیم با کارت ملی و پاسپورت دلار دریافت کنند، هیچ گاه چاره واقعی حل معضل افزایش نرخ ارز نبوده و نخواهد بود؛ چرا که خریدار با خود می گوید حتما قرار است خبری شود که اینقدر در دادن دلار سخت گیری می شود!

از سوي ديگر، به دليل نوسانات نرخ دلار و سكه، معاملات سکه آتی که در بورس کالای ایران در تمام سررسیدها صف خرید داشت، برای روزدوشنبه، ۲۰ فروردین متوقف شد.افزایش نوسانات در بازار ارز و سکه در این روزها سبب شده که بازار آتی سکه هم با شرایط خاصی همراه باشد؛ به‌طوری که در روز گذشته قیمت سکه آتی سررسیدهای مختلف، با افزایش قیمت همراه بود و قیمت تسویه سکه تحویل دی‌ماه مرز دو میلیون تومان را رد کرد.

 طبق ماده ۲۹ دستورالعمل اجرایی معاملات، اگر ظن در دستکاری قیمت یا تغییر غیرعادی قیمت معاملات وجود داشته باشد، مدیرعامل بورس کالا یا رییس سازمان بورس می‌توانند معاملات را متوقف کنند.

مدیر توسعه بازار مشتقه بورس کالای ایران درباره توقف معاملات بازار مشتقه بورس کالای ایران می‌گوید با توجه به نوسانات شدید در بازار سکه طلا و عدم شفافیت اطلاعاتی درباره بازار نقدی سکه طلا، کمیته آتی در روز گذشته تصمیم به توقف معاملات بازار مشتقه گرفت.

اين نكته نشان مي دهد كه تا زماني كه ثبات نرخ دلار اتفاق نيافتد، طرح هاي پيش فروش و معاملات سكه آتي نيز نمي تواند اثرگذاري خود را داشته باشد. 

روند تغییرات قیمت دلار در حدود سه دهه گذشته نشان از رشد حدود ۶۰۰۰ درصدی آن دارد. دلار آمریکا در این سال‌ها از حدود ۹۶ تومان به حدود ۵۶۰۰ تومان رسیده است.

سال‌هاست که دلار به عنوان ارز مبادلاتی در سبد ارزی جهان و البته ایران حکمرانی می‌کند و با توجه به این شرایط، تغییرات و تحولات دلار همواره عاملی اثر گذار در اقتصاد ایران بوده است. این ارز طی سال‌های اخیر اغلب با چند نرخ عرضه شده و در دوره‌های محدودی تک‌نرخی بوده است؛ به‌طوری که در دهه ۱۳۷۰ برای دوره‌ای کوتاه ارز تک‌نرخی شده اما چندان دوام نیاورد تا اینکه در ابتدای دهه ۱۳۸۰ بانک مرکزی مجدد دست به تک نرخی کردن ارز می‌زند و برای چند سالی هر چند کوتاه پابرجا بود ولی در نهایت تحریم‌ها و  کند شدن روابط کارگزاری بانک‌ها و تبادلات بین‌المللی مانع از یکسان‌سازی پایدار شد و بار دیگر بازار ارز ایران چند نرخی شد. 

 در اوایل دهه ۱۳۹۰ جریان بازار ارز روزهای ملتهبی را تجربه کرد؛ به‌گونه‌ای که نوسان سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ برای خود معروف شد و همواره از آن یاد می‌َشود. دوره‌ای که دلار به یکباره از متوسط نرخی حدود ۱۰۵۰ تومان در سال ۱۳۸۹ تا ۲۶۰۰ تومان در سال ۱۳۹۰ رسید و در ادامه در سال ۱۳۹۲ تا بیش از ۳۲۰۰ پیش رفت و کانال‌های جدید دلار در این سال‌ها باز شد. البته مخاطبان بازار ارز فراموش نکرده‌اند که در آن زمان حتی رکورد دلار ۴۰۰۰ تومانی حتی برای یک روز هم که شده در تاریخ دلاری ایران ثبت شد.

در سال ۱۳۹۱ با توجه به التهابات ارزی بود که مرکز مبادلات ارزی از سوی بانک مرکزی راه‌اندازی شد و هر روز قیمت حدود ۳۹ ارز بر مبنای دولتی تعیین و به گروه‌های مشمول عرضه می‌شد و همچنان نیز به فعالیت خود ادامه می‌دهد، هر چند که اکنون لیست دریافت‌کنندگان ارز مبادله‌ای خالی‌تر از گذشته است. همزمان در کنار فروش دلار در بازار آزار نرخی از سوی بانک مرکزی برای کالاهای اساسی اعلام شد که همان ۱۲۲۶ معروف است. این نرخ نیز به مرور از صحنه ارزی محو شد و اکنون دلار با دو نرخ آزاد و مبادله‌ای عرضه‌ می‌شود.

اما دلار در نیمه دوم سال قبل وارد دور تازه‌ای از نوسان و بی‌ثباتی در بازار ارزی ایران شد و تکرار جریان سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۹۰ بود و شدت نوسان در مواقعی بیشتر شد و نرخ‌های عجیب‌تری به بازار آمد. دلار از حدود ۳۷۰۰ تومان در شهریور ماه سال ۱۳۹۶ تا پایان ۲۰ روز ابتدایی سال ۱۳۹۷ حدود ۲۰۰۰ تومان گران شده و تا ۵۷۰۰ تومان پیش رفته است.

هر چند که رئیس کل بانک مرکزی چندی پیش ابراز امیدواری کرد که شرایط بازار ارز به مانند سال ۱۳۹۲ بتواند به حالت عادی برگردد، اما فعلا خبری از این وعده و امید نیست. از نگاه مسئولان اقتصادی اوضاع فعلی بازار ارز عمدتا ناشی از تقاضای غیرواقعی و عوامل غیراقتصادی است و نمی تواند در بلند مدت دوام داشته باشد.

این در حالی است که مروری بر تغییرات نرخ دلار در سی سال قبل تا کنون نشان می‌دهد که دلار از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۳ نوسان چندانی نداشته و در کانال ۲۰۰ تومان بوده اما به تدریج وارد کانال‌های بالاتری شده است. دلار حتی تا سال ۱۳۸۷ نرخ ۱۰۰۰ تومان را هم تجربه نکرده و از این سال به بعد است که وارد دورتازه قیمتی می‌شود و نرخ آن چهار رقمی شده است. این ارز در سی سال گذشته اقتصاد ایران رشد تا بیش از ۵۷ برابری را تجربه است.

 نرخ دلاردر 30 سال اخير

دوره	قیمت دلار(تومان)	دوره	قیمت دلار (تومان)
۱۳۶۷	۹۶	۱۳۸۳	۸۷۴
۱۳۶۸	۱۲۰	۱۳۸۴	۹۰۴
۱۳۶۹	۱۴۱	۱۳۸۵	۹۲۲
۱۳۷۰	۱۴۲	۱۳۸۶	۹۳۵
۱۳۷۱	۱۴۹	۱۳۸۷	۹۶۶
۱۳۷۲	۱۸۰	۱۳۸۸	۹۶۷
۱۳۷۳	۲۶۶	۱۳۸۹	۱۰۴۴
۱۳۷۴	۴۰۷	۱۳۹۰	۱۲۰۴
۱۳۷۵	۴۴۴	۱۳۹۱	۲۶۰۷
۱۳۷۶	۴۷۸	۱۳۹۲	۳۱۸۳
۱۳۷۷	۶۴۶	۱۳۹۳	۳۲۸۰
۱۳۷۸	۸۶۳	۱۳۹۴	۳۴۵۰
۱۳۷۹	۸۱۹	۱۳۹۵	۳۶۵۰
۱۳۸۰	۸۰۰	۱۳۹۶	۴۸۰۰
۱۳۸۱	۸۰۱	۱۳۹۷	5800
۱۳۸۲	۸۳۲