خاموشی مشعل‌ها با بازگشت روزانه ۱۷ میلیون متر مکعب گاز
اقتصادگردان- جمع‌آوری گازهای همراه نفت و مشعل با هدف جلوگیری از هدررفت منابع و بازگرداندن آن‌ها به چرخه تولید، در سال‌های اخیر شتاب گرفته است به‌طوری‌که حجم گازهای جمع‌آوری‌شده از روزانه هفت میلیون مترمکعب در سال‌های گذشته اکنون به بیش از ۱۷ میلیون مترمکعب رسیده است.
مشعل‌های روشن در مناطق نفت‌خیز سال‌ها بخشی از تصویر صنعت نفت ایران بوده‌اند؛ شعله‌هایی که گازهای همراه نفت و گازهای مازاد را می‌سوزاندند تا از تجمع آن‌ها در تأسیسات جلوگیری شود. با این حال امروز نگاه به این شعله‌ها تغییر کرده و جمع‌آوری گازهای مشعل علاوه بر ملاحظات زیست‌محیطی به فرصتی برای بازگرداندن منابع هدررفته به چرخه تولید و اقتصاد تبدیل شده است.
جمع‌آوری گازهای مشعل از نظر فنی فرایندی ساده نیست. گاز باید در محل تولید جمع‌آوری، فشار آن تقویت و از طریق خطوط لوله به تأسیسات مناسب برای فرآورش منتقل شود. درنهایت نیز باید برای گاز و محصولات حاصل از آن بازار مصرف یا فروش وجود داشته باشد. همین زنجیره سبب شده است که اجرای این طرح‌ها به زیرساخت‌های فنی و اقتصادی و سرمایه‌گذاری نیاز داشته باشد.
در این الگو سرمایه‌گذار به‌جای آنکه صرفاً برای خاموشی مشعل هزینه کند زیرساخت لازم را برای بازیابی گاز، فرآورش و فروش محصولات نهایی ایجاد می‌کند؛ در نتیجه گازی که پیش‌تر بدون ایجاد ارزش اقتصادی می‌سوخت می‌تواند بخشی از هزینه سرمایه‌گذاری را جبران کند و برای کشور و سرمایه‌گذار درآمد ایجاد کند.
در حوزه جمع‌آوری گازهای همراه و گازهای مشعل تاکنون ۲۳ قرارداد با بخش خصوصی و غیردولتی امضا شده است که اجرای آن‌ها زمینه خاموشی ۵۷ مشعل در استان خوزستان را فراهم می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد با اجرای این قراردادها و بهره‌برداری از گازهای جمع‌آوری‌شده، سالانه بیش از ۸۰۰ میلیون دلار درآمد برای کشور ایجاد خواهد شد.
با این حال خاموشی این مشعل‌ها را نمی‌توان صرفاً به کاهش تعداد شعله‌های روشن در مناطق نفت‌خیز محدود کرد چراکه هر مشعل نقطه‌ای از زنجیره تولید است که گاز آن باید به‌جای سوختن وارد مسیر جمع‌آوری، انتقال و فرآورش شود. به همین دلیل موفقیت این طرح‌ها را باید علاوه بر تعداد مشعل‌های خاموش‌شده با میزان گاز بازیابی‌شده و ارزش اقتصادی محصولات حاصل از آن سنجید.
در واقع خاموشی مشعل پایان کار نیست بلکه آغاز فرایندی است که در آن گازهای هدررفته به منابع قابل استفاده در بخش‌های مختلف صنعت تبدیل می‌شوند. از همین رو تکالیف برنامه هفتم توسعه نیز جمع‌آوری گازهای مشعل و همراه را به یکی از اولویت‌های صنعت نفت تبدیل کرده است. بر اساس هدف‌گذاری این برنامه، باید تا پایان سال ۱۴۰۶، ۹۰ درصد گازهای مشعل و همراه جمع‌آوری شود.
در این راستا حمید بورد - سرپرست وزارت نفت- درباره عملکرد دولت چهاردهم در جمع‌آوری گازهای همراه نفت و مشعل گفت: در این حوزه نیز اقدام‌های قابل‌توجهی انجام شده است و شخص رئیس‌جمهوری تقریباً هر هفته روند پیشرفت طرح‌ها را پیگیری می‌کند.
وی با تأکید بر اینکه امروز همه گازهای همراه نفت و مشعل تعیین‌تکلیف شده‌اند و این موضوع یکی از دستاوردهای دولت چهاردهم در مدیریت گازهای همراه نفت به شمار می‌رود، تصریح کرد: حجم جمع‌آوری گازهای همراه در این دولت افزایش قابل‌توجهی یافته و به چرخه تولید بازگشته است.
حجم گازهای جمع‌آوری‌شده بر اساس اعلام وزارت نفت، از روزانه ۱۷ میلیون مترمکعب عبور کرده است اقدامی که علاوه بر کاهش گازسوزی زمینه تأمین خوراک مورد نیاز صنایع پایین‌دستی را نیز فراهم می‌کند.
پیش از استقرار دولت چهاردهم روزانه حدود هفت میلیون مترمکعب از گازهای مشعل در مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران و شرکت نفت و گاز اروندان جمع‌آوری می‌شد اما از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم و با راه‌اندازی واحدهای جدید جمع‌آوری گازهای مشعل، این رقم به بیش از ۱۷ میلیون مترمکعب در روز رسیده است.
صدور مجوز طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل به کمتر از ۲۰ روز رسید
در کنار توسعه زیرساخت‌های فنی و افزایش مشارکت بخش خصوصی تسریع فرایندهای اداری و صدور مجوزهای مورد نیاز نیز از جمله اقداماتی است که می‌تواند روند اجرای طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل را سرعت ببخشد.
در همین راستا اواسط مهرماه محمدتقی جعفرزاده، معاون حفاظت محیط زیست اداره کل اچ‌اس‌ئی وزارت نفت، از صدور مجوز محیط زیست برای شش طرح جمع‌آوری و بازیابی گازهای مشعل در کمتر از ۲۰ روز خبر داد.
وی افزود: جمع‌آوری و کاهش گازهای مشعل از اولویت‌های ملی برای صیانت از منابع هیدروکربوری، کاهش آلودگی هوا، جلوگیری از هدررفت منابع و کمک به مدیریت ناترازی گاز است و با تأکید رئیس‌جمهوری در دستور کار قرار گرفته است.
جعفرزاده با اشاره به افزایش مشارکت بخش خصوصی در اجرای طرح‌های جمع‌آوری و بازیابی گازهای مشعل اظهار کرد: با افزایش این مشارکت نیاز به ایجاد سازوکاری کارآمد برای بررسی و صدور مجوزهای محیط زیستی نیز بیشتر شد و با تأکید رئیس‌جمهوری، وزارت نفت و سازمان حفاظت محیط زیست برای تسریع این روند همکاری کردند
با این حال، کاهش زمان صدور مجوزها به معنای حذف یا کاهش الزامات محیط زیستی نیست بلکه با ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول زمان بررسی و تصمیم‌گیری کوتاه‌تر شده است؛ موضوعی که در کنار تأمین زیرساخت‌های لازم و جذب سرمایه‌گذاری می‌تواند به شتاب‌گرفتن اجرای طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل کمک کند.
