دارورسانی آنلاین یا فروش دارو توسط پلتفرم‌ها؟ مجوزها و ضوابط دارورسانی درپلتفرم های آنلاین کدامند؟
اقتصاد گردان - فعالان اقتصاد دیجیتال و کارشناسان حوزه سلامت در پنل «کالاهای سلامت‌محور؛ از ضوابط عرضه تا اتهام قاچاق» درباره مجوزهای موازی، نقش سازمان غذا و دارو، مسئولیت داروخانه‌ها و سکوها و الزامات فنی ارسال دارو گفت‌وگو کردند.
این پنل با مدیریت ناصر خیرخواه و حضور ژوبین علاقبند، عضو هیئت‌مدیره انجمن تجارت الکترونیک؛ محمد بهمند، معاون کمیته تسهیل‌گری کسب‌وکار؛ شاهین فاضل‌پناه از پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران و مشاور سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات و مهدی فامیلی، دبیر کارگروه سلامت دیجیتال اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی، برگزار شد.
دارورسانی آنلاین یا فروش دارو توسط پلتفرم‌ها؟
ناصر خیرخواه در آغاز پنل درباره چالش اجرای دستورالعمل دارورسانی برخط گفت: این دستورالعمل با امضای وزیران بهداشت و ارتباطات ابلاغ شده، اما همچنان با مشکلات اجرایی و اختلاف‌نظر میان دستگاه‌ها مواجه است. پرسش اصلی این است که منشأ توقف اجرا، نقص دستورالعمل، اختلاف میان نهاد‌ها یا مقاومت در برابر فعالیت سکو‌های برخط است.
ژوبین علاقبند درباره نگرانی داروخانه‌ها از ورود پلتفرم‌ها گفت: برخی داروخانه‌ها تصور می‌کنند توسعه دارورسانی آنلاین می‌تواند فعالیت آنها را تهدید کند، در حالی که در مدل موردنظر، پلتفرم میان داروخانه و مصرف‌کننده قرار می‌گیرد و دارو را از طریق داروخانه به دست بیمار می‌رساند.
وی با تفکیک دارورسانی آنلاین از ایجاد «داروخانه تاریک» افزود: در این مدل، پلتفرم مالک دارو یا انباردار آن نیست و فروش دارو همچنان در داروخانه انجام می‌شود. سکو تنها خدمات فناوری، ثبت درخواست، شناسایی داروخانه دارای موجودی و ارسال دارو را ارائه می‌کند.
علاقبند درباره مزایای این مدل گفت: دارورسانی آنلاین می‌تواند دسترسی بیماران در سراسر کشور به دارو را افزایش دهد، امکان مشاهده موجودی داروخانه‌ها را فراهم کند و با شفاف‌کردن زنجیره تأمین، بخشی از رانت‌ها و تخلفات موجود را کاهش دهد.
وی درباره نقش سازمان غذا و دارو افزود: وظیفه این سازمان، تدوین ضوابط فنی ارسال دارو از داروخانه به مصرف‌کننده است. موضوع اصلی فروش دارو توسط پلتفرم نیست، بلکه انتقال دارو از داروخانه دارای مجوز به بیمار براساس ضوابط مشخص است.
اختلاف بر سر مجوز دوم
محمد بهمند، معاون کمیته تسهیل‌گری کسب‌وکار، درباره سابقه تدوین مقررات دارورسانی برخط گفت: الزام قانونی تدوین دستورالعمل حمل اینترنتی دارو به سال ۱۴۰۱ بازمی‌گردد، اما ابلاغ آن نزدیک به چهار سال طول کشید. چندوجهی‌بودن موضوع و ارتباط هم‌زمان آن با سلامت عمومی و تنظیم‌گری کسب‌وکار، موجب طولانی‌شدن این روند شده است.
بهمند با اشاره به مصوبه ۷۷ هیئت مقررات‌زدایی افزود: براساس بند «ج» این مصوبه، کسب‌وکار فعال در این حوزه به‌جز مجوز صادرشده از سوی اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی، به مجوز دیگری نیاز ندارد. سازمان غذا و دارو می‌تواند ضوابط فنی را تعیین کند، اما صدور مجوز دوم برای پلتفرم‌ها با این مصوبه مغایرت دارد.
وی درباره ماده هشت دستورالعمل مشترک وزارتخانه‌های بهداشت و ارتباطات گفت: در این ماده، کارگروهی برای صدور و حتی ابطال مجوز کسب‌وکار‌ها پیش‌بینی شده بود. کمیته تسهیل فعالیت کسب‌وکار‌های اقتصاد دیجیتال در رأی صادرشده در مردادماه اعلام کرد که مجوز فعالیت باید صرفاً از طریق درگاه ملی مجوزها صادر شود و کارگروه یادشده، در صورت داشتن نقش مجوزدهی، وجاهت قانونی ندارد.
بهمند درباره الزامات سلامت افزود: ضوابط فنی موردنظر وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو می‌تواند در قالب کاربرگ‌های تخصصی در کنار مجوز اصلی قرار گیرد. به این ترتیب، ملاحظات فنی و سلامت حذف نمی‌شود، اما کسب‌وکار نیز ملزم به دریافت مجوز موازی نخواهد بود.
پلتفرم‌ها در انتظار مجوزی که وجود ندارد
مهدی فامیلی، دبیر کارگروه سلامت دیجیتال اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی، درباره وضعیت اجرای دستورالعمل گفت: طبق دستورالعمل دی‌ماه ۱۴۰۳ قرار بود کارگروهی متشکل از سه نماینده سازمان غذا و دارو، سه نماینده وزارت ارتباطات و یک نماینده اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی تشکیل شود، اما این سازوکار تاکنون نتیجه مشخصی نداشته است.
فامیلی درباره بلاتکلیفی پلتفرم‌ها افزود: سازمان غذا و دارو از سکوها مجوزی را مطالبه می‌کند که باید پس از تشکیل همین کارگروه صادر شود؛ در حالی که کارگروه به نتیجه نرسیده و مجوز مورد مطالبه نیز عملاً وجود ندارد. این شرایط، دارورسانی آنلاین را در یک دور باطل قرار داده است.
وی درباره مسئولیت پلتفرم‌ها گفت: فرایند آنلاین تفاوت ماهوی با خرید حضوری ندارد. نسخه را پزشک صادر می‌کند، مسئول فنی داروخانه آن را بررسی می‌کند و داروخانه مسئول تحویل دارو است. پلتفرم تنها درخواست بیمار را به داروخانه منتقل و ارسال را تسهیل می‌کند؛ بنابراین مسئولیت هر بخش از زنجیره قابل تفکیک است.
فامیلی درباره حفظ زنجیره سرد افزود: برخی پلتفرم‌ها در نبود ضوابط نهایی، از سازوکار‌های خودتنظیم‌گری استفاده کرده‌اند. دارو‌های یخچالی نیز مانند خرید حضوری، با بسته‌های مخصوص و یخ ارسال می‌شوند و در صورت اعلام ضوابط رسمی، کسب‌وکار‌ها آماده اجرای آنها هستند.
نگرانی سلامت بیمار و حذف داروخانه‌ها
شاهین فاضل‌پناه درباره دغدغه‌های سازمان غذا و دارو گفت: نقطه عرضه دارو باید داروخانه باشد و ایمنی بیمار، اصالت دارو، حفاظت از اطلاعات درمانی و امکان ردیابی زنجیره تأمین باید در طراحی فرایند لحاظ شود. سکوها نیز نباید فعالیت خود را به چند داروخانه محدود کنند و زمینه انحصار ایجاد شود.
وی درباره فرایند پیشنهادی برای دارورسانی آنلاین افزود: پس از جلسات مشترک با اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی، سازمان غذا و دارو و انجمن داروسازان، فرایندی برای حفظ نقطه عرضه در داروخانه، جلوگیری از انحصار و دسترسی به اطلاعات بیمار با رضایت او طراحی و به سازمان فناوری اطلاعات ارائه شده است.
فاضل‌پناه درباره ضرورت نظارت گفت: گزارش‌هایی از فروش غیرقانونی دارو و ارائه توصیه پزشکی از سوی افراد فاقد صلاحیت وجود دارد. سکو‌های الکترونیکی می‌توانند به شفافیت و تکمیل زنجیره تأمین دارو کمک کنند، مشروط بر اینکه در چارچوبی مشخص و نظام‌مند فعالیت کنند.
وی درباره نگرانی داروخانه‌ها افزود: بخشی از داروخانه‌ها نگران حذف‌شدن از زنجیره یا تحمیل قرارداد‌های یک‌طرفه از سوی پلتفرم‌ها هستند. در یکی از نمونه‌های مطرح‌شده، سهمی حدود ۲۰ درصد از سود داروخانه مطالبه شده بود؛ به همین دلیل مقررات باید در کنار توسعه خدمات آنلاین، رقابت و آزادی عمل داروخانه‌ها را نیز حفظ کند.
فاضل‌پناه درباره گام بعدی گفت: سازمان فناوری اطلاعات می‌تواند با برگزاری سریع جلسه‌ای مشترک، دو فرایند پیشنهادی موجود را از نظر فنی بررسی کند تا پس از رفع ابهام‌ها، دارورسانی برخط وارد مرحله اجرا شود. با نزدیک‌شدن دیدگاه‌ها درباره حفظ داروخانه به‌عنوان نقطه عرضه، امکان دستیابی به توافق بیشتر شده است.
